در عصر آنتروپوسن(عصر انسان‌محور)، که شهرها به کانون چالش‌های پیچیده‌ی زیست‌محیطی تبدیل شده‌اند، محیط زیست شهری نه تنها به مثابه‌ی یک سامانه‌ی اکولوژیک، بلکه در قامت یک سازه‌ی اجتماعی زیستی ظاهر می‌شود که نقشی محوری در تامین سرمایه‌ی سلامت عمومی، تعادل روانی اجتماعی و پایداری شهری ایفا می‌کند. در کلانشهر مشهد، با تراکم جمعیتی فراتر از ظرفیت برد اکولوژیک، چینش فشرده‌ی کالبدی و هجوم پویای زائران، حراست از این میراث مشترک می‌بایست در صدر اولویت‌های راهبردی مدیریت شهری جای گیرد.

از رهیافت‌های علمی، سرویس‌های اکوسیستمی—از تصفیه‌ی هوا و تعدیل دما تا ارتقای سلامت روان—نقش مستقیمی در کاهش بار بیماری‌های غیرواگیر (NCDs) و بهبود شاخص‌های کیفیت زندگی (QoL) دارند. با این حال، سرانه‌ی ناچیز فضای سبز در بسیاری از محلات مشهد—که گاه به زیر ۵ متر مربع به ازای هر نفر می‌رسد—در تقابل آشکار با استانداردهای ملی (حداقل ۱۲ متر مربع) و موازین سازمان جهانی بهداشت قرار دارد. این بی‌عدالتی محیطی، به ویژه در حاشیه‌ی شهر، نمودی تلخ می‌یابد.

در این میان، آلودگی هوا—این دیو نامرئی تمدن صنعتی—همراه با کم‌تحرکی ناشی از طراحی خودرومحور و مصرف بی‌ضابطه‌ی منابع طبیعی، همچون تیغی بر گلوی سلامت شهری فرود می‌آید. مدیریت یکپارچه‌ی شهری می‌بایست با تدوین نقشه‌ی راه تاب‌آوری شهری، توسعه‌ی فضای سبز را بر مبنای عدالت توزیعی و کارکردهای چندگانه‌ی اکولوژیک پیش ببرد، سامانه‌های پایش آلودگی را با بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال تقویت کند و از رهگذر ظرفیت‌سازی اجتماعی، فرهنگ پاسداری از محیط زیست را در تاروپود جامعه نهادینه سازد.

همچنین، گذار به سوی انرژی‌های تجدیدپذیر، بهینه‌سازی مصرف آب از طریق سامانه‌های آبیاری هوشمند و طراحی شبکه‌ی سبز فعال‌—شامل مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری پیوسته—می‌تواند نه تنها ردپای اکولوژیک شهر را کاهش دهد، که زیست‌پذیری و شکوفایی شهری را به تجربه‌یی ملموس بدل کند.

اگر محیط زیست شهری با خرد جمعی و عزمی فرابخشی مدیریت گردد، مشهد—این نگین شرق ایران—می‌تواند الگویی بی‌بدیل از شهر زیارتی زیست‌پذیر ارائه دهد؛ شهری که در آن سلامت، آرامش و عدالت محیطی نه رویایی دور، که بستری زنده برای زیستن باشد؛ جایی که آسمانش نفس می‌کشد و زمینش روایتگر زندگی‌هایی سرشار از کرامت و پاکی است.